SRBIJA SLAVI SAVINDAN: Danas je školska slava i praznik utemeljivača srpske države i prosvete

• Srpska pravoslavna crkva, škole u Srbiji, ali i Srbi širom regiona i sveta, danas obeležavaju Savindan. Ovaj praznik posvećen je Svetom Savi, prvom srpskom arhiepiskopu, prosvetitelju i čoveku koji je postavio temelje moderne srpske crkve, države i školstva.

Od kraljevića Rastka do svetitelja Save

Rođen oko 1175. godine kao Rastko Nemanjić, najmlađi sin velikog župana Stefana Nemanje, izabrao je monaški put umesto vladarske krune. Njegov odlazak na Svetu Goru i osnivanje manastira Hilandar (zajedno sa ocem) označili su duhovni preporod nacije.

Sveti Sava je preminuo 27. januara 1236. godine u Trnovu, a njegove mošti su kasnije prenete u manastir Mileševu. U znak odmazde zbog narodnih ustanaka, Sinan-paša je 1594. godine spalio njegove mošti na Vračaru, mestu gde danas ponosno stoji velelepni Hram posvećen upravo njemu.

Školska slava: Tradicija duga skoro tri veka

Savindan se kao školska slava prvi put pominje u zapisima iz 1734. godine (Sremski Karlovci). Zvaničnu uredbu o proslavi doneo je knez Mihailo Obrenović 1841. godine.

• Prekid: Nakon 1945. godine, komunistički režim je ukinuo proslavu u školama.

• Povratak: Tradicija je obnovljena 1989. godine, od kada se svake godine organizuju svečane akademije i priredbe.

Narodni običaji i verovanja: Šta kažu stari?

Praznik prati bogat kolorit narodnih verovanja, posebno onih vezanih za prirodu i stoku:

1. Grmljavina na Savindan: Veruje se da, ako danas zagrmi, zemlju očekuju prelomni i važni događaji.

2. Zaštita od vukova: U narodu se Sveti Sava smatra pastirom i zaštitnikom od vukova. Zbog toga se danas „ne otvaraju britve“ i ne koristi sečivo, kako bi čeljusti vukova ostale zatvorene.

3. Zanatska slava: Mnoge esnafske grupe, poput obućara i opančara, slave Svetog Savu kao svog zaštitnika.

Svetosavski dani u Hramu na Vračaru

Ove godine, proslava je proširena manifestacijom „Svetosavski dani“ koja traje do 31. januara. Posetioce očekuju:

• Izložba „Hram Svetog Save – od ideje do kupole“.

• Duhovna predavanja i promocije zbornika radova.

• Centralna Svetosavska akademija.

Sveti Sava je ostavio u amanet da sve što je gradio, gradio je „ne sebe radi, već zbog svoga naroda“. Danas, 790 godina nakon njegove smrti, taj amanet živi kroz svako dete koje recituje himnu „Uskliknimo s ljubavlju“.