Originalna Povelja slobodnog kraljevskog grada Sombora

*Originalna Povelja slobodnog kraljevskog grada Sombora iz 1749. godine AcanskiS©

U sklopu obeležavanja 275 godina slobodnog kraljevskog grada Sombora, donosimo vam jednu veoma zanimljivu priču o Povelji „Slobodnog kraljevskog grada“ .

Naime naš Sombor je jedan od retkih gradova, koji je sačuvao originalnu Povelju slobodnog kraljevskog grada. Od skoro ona se čuva u specijalnim uslovima, u Istorijski arhiv Sombor je stigla posebna komora u kojoj se, pod kontrolisanim uslovima vlažnosti i tempreture, čuva taj dokument i pokazuje samo u retkim prilikama. Danas je upravo bila „takva prilika“.

Ovo je jedina ovakva komora u Srbiji i koštala je oko 10.000 evra.

Više o svemu pogledajte u prilogu koji je uradilo dopisništvo RTV-a u Somboru:

O istorijatu povelje i samom postupku elibertacije:

Prestankom turske vlasti u Somboru počeo je veliki pritisak županijskih vlasti i ugarske aristokratije da se ukinu vojničke varoši i privilegije somborskih militara, tako da oni budu pretvoreni u paore, ili da se isele u druge gradove. Carica Marija Terezija, je protiv svoje volje 1741. godine potpisala zakonski član, kojim se vojničke varoši potčinjavaju pod županijsku nadležnost, a odred militara „carskih sinova“, kako su ih nazivali zbog privilegija koje su zaslužili braneći carevinu, su rasformirane 1745. godine Sombor se uključuje u sastav Bačke županije i predaje na upravu Ugarskoj dvorskoj komori, odnosno Bačkoj komorskoj administraciji. Međutim, Somborci nisu želeli da izgube svoj privilegovan položaj i kreću u borbu za elibertaciju svoga grada. U tome su i uspeli nakon istrajne borbe i uz veliku cenu 150.000 rajnskih forinti u zlatu koje su uplaćene u carske trezore.

Carica Marija Terezija je 17. februara 1749. godine u Beču potpisala povelju kojom se Sombor uzdiže u rang slobodnih i kraljevskih gradova. Povelja je na svečan način predata Somborcima 24. aprila 1749. godine. Te iste godine su izvršeni i prvi izbori za organe gradske vlasti, i postavljen kamen temeljac za izgradnju magistrata-stare gradske kuće. Sastavni deo povelje je i pečat-grb u crvenom vosku, a čuva se u gradskom arhivu u Somboru.

(Srdjan Ačanski diplomski rad: Upravna zdanja u turističkoj ponudi Sombora, 2010. PMF Novi Sad, Sombor, Vojnović 1999 god.)