ILUSTRACIJA - Acanskis@
- Dok su u današnjem svetu geopolitičke tenzije često usmerene na nuklearne arsenale velesila, istorija beleži jedan presedan koji se dogodio na afričkom kontinentu. Da li ste znali da je Južnoafrička Republika (JAR) jedina zemlja na svetu koja je samostalno razvila nuklearno oružje, a potom ga se potpuno i dobrovoljno odrekla?
Od tajnog programa do šest bombi
Tokom 1970-ih i 1980-ih godina, u jeku Hladnog rata i međunarodne izolacije zbog politike aparthejda, tadašnja vlast u Pretoriji započela je strogo poverljiv nuklearni program. Cilj je bio jasan: obezbediti stratešku prednost i sredstvo odvraćanja.
Do kraja 1980-ih, JAR je uspešno proizvela šest nuklearnih bojevih glava na bazi obogaćenog uranijuma. Sedma je bila u fazi izrade u trenutku kada je doneta istorijska odluka.
Veliki preokret 1990-ih
Dolaskom političkih promena i krajem Hladnog rata, tadašnji predsednik F. V. de Klerk doneo je 1989. godine odluku o prekidu programa. Razlozi su bili višestruki:
-
Poboljšanje međunarodne pozicije zemlje.
-
Pristupanje Sporazumu o neširenju nuklearnog naoružanja (NPT).
-
Sprečavanje da nuklearno oružje pređe u ruke nove vlasti nakon pada aparthejda.
Do početka 1990-ih, ceo arsenal je potpuno demontiran, dokumentacija uništena, a postrojenja prebačena na mirnodopsku upotrebu pod strogim nadzorom Međunarodne agencije za nuklearnu energiju (IAEA).
Afrika kao zona bez nuklearnog oružja
Zahvaljujući ovom potezu, Afrika je danas kontinent bez nuklearnog naoružanja. Ovaj primer JAR-a ostaje jedinstven u istoriji diplomatije i razoružanja, dokazujući da je put od nuklearne sile do države bez atomskog oružja moguć uz političku volju.
