Crkva Uspenja Presvete Bogorodice-Lipar@acanskis
- Srpska pravoslavna crkva i vernici danas, 14. novembra, proslavljaju Svete Vrače Kozmu i Damjana — svetitelje i nebeske lekare koji su prema hrišćanskom predanju besplatno isceljivali bolesne. Iako u crkvenom kalendaru nisu upisani crvenim slovom, veliki broj porodica u Srbiji ovaj dan obeležava kao krsnu slavu.
Sveti Kozma i Damjan bili su rođena braća, lekari i čudotvorci. Prema predanju, Bog im je u mladosti podario dar da leče ljude, zbog čega su ceo život posvetili isceljivanju bolesnih, nikada ne uzimajući novac niti bilo kakvu nagradu za svoje usluge — otuda i njihov naziv „Besrebrenici“. Među bolesnicima nisu pravili razliku po veri i nacionalnosti, tražeći zauzvrat jedino da se ime Hristovo ne izgovara uludo.
Zapisano je i da je Kozma ljuto zamerio bratu Damjanu kada je od izlečene žene Paladije uzeo tri jajeta, zbog čega je tražio da ga nakon smrti ne sahrane pored brata. Ipak, svetitelji su po Božjem promislu sahranjeni jedan pored drugog u mestu Feremanu.
Slava lekara i zdravstvenih ustanova
Sveti Vrači se smatraju zaštitnicima lekarske profesije, te ovaj praznik danas posebno obeležavaju brojne zdravstvene ustanove, lekari i medicinsko osoblje širom zemlje.
Na ikonama i freskama Kozma i Damjan predstavljaju se u srednjovekovnoj odeći, sa kovčežićima u kojima su nosili lekove. Njihovo ime nose brojni hramovi i manastiri, među kojima su manastir Zočište na Kosovu i Metohiji (koji se prvi put pominje 1327. godine), kao i crkve u Beogradu, Kikindi, Futogu, na Zlataru i kod Niške Banje, dok se jedna od najpoznatijih fresaka sa njihovim likovima nalazi u Pećkoj patrijaršiji.
Narodna verovanja i običaji
U narodu se veruje da je današnji dan posebno blagotvoran za molitvu za ozdravljenje i očuvanje zdravlja tokom cele godine, pa se bolesnici često zavetuju da će posebno svetkovati Svete Vrače ukoliko ozdrave.
Prema tradicionalnim običajima, na ovaj praznik valja izbegavati teške fizičke poslove, naročito radove na velikim visinama, a u pojedinim krajevima veruje se da bez preke potrebe ne treba izlaziti iz kuće i da ovaj praznik štiti od udara groma.
Sveti Vrači Kozma i Damjan u crkvenom kalendaru obeležavaju se dva puta godišnje — 14. novembra i 14. jula.
