Kakve veze ima Araca u banatu sa Kotoromanicima@acanskis@ilustracija
- Usred nepreglednih njiva Vojvodine, tamo gde se nebo spaja sa zemljom, uzdižu se crveni zidovi koji izgledaju kao da su zalutali iz nekog filma o vitezovima. To je Arača – nekadašnja velelepna opatija, a danas najimpresivnija srednjovekovna ruševina u Srbiji. Ali, njena priča je mnogo više od lokalne zanimljivosti; ona je svedok vremena kada su granice na Balkanu izgledale potpuno drugačije.
Veza sa Bosnom: Jelisaveta Kotromanić na banatskim dvorovima
Jedan od najzanimljivijih podataka iz istorije Arače jeste njena obnova 1370. godine. Glavna figura te obnove bila je Jelisaveta Kotromanić, ćerka bosanskog bana Stefana II Kotromanića i supruga moćnog ugarskog kralja Lajoša I Anžujskog.
Kao jedna od najmoćnijih žena tog doba, Jelisaveta je lično naložila obnovu ove bazilike nakon što su je Kumani spalili. Upravo zahvaljujući njoj, Arača je dobila svoj prepoznatljivi gotički toranj i postala centar okupljanja tadašnjeg plemstva. Ova činjenica spaja istoriju Bosne i Banata na najlepši arhitektonski način.
Od srpskih despota do turskih osvajača
Arača je bila toliko značajna da je prelazila iz ruke u ruku najpoznatijih vladara regiona:
-
Despot Stefan Lazarević: Dobio ju je na poklon 1417. godine.
-
Đurađ Branković: Vladao je njome decenijama kasnije, da bi je potom poklonio svom rođaku Pavlu Birinjiu, koji je bio sin bosanskog pograničnog zapovetnika. Ove veze pokazuju koliko je Balkan tada bio povezan plemićkim vezama i zajedničkim interesima protiv nadolazeće turske vojske.
„Sedmiter“: Mesto gde se putevi razilaze
Lokalno stanovništvo okolinu Arače naziva „Sedmiter“. Veruje se da je to mesto odakle se putevi granaju ka sedam banatskih sela. Nekada je Arača bila i utvrđenje; 1551. godine je pretvorena u tvrđavu kako bi se branila od Turaka, ali je nažalost iste godine spaljena i od tada stoji kao nemi spomenik koji prkosi vremenu i košavi.
Zašto posetiti Araču danas?
Danas je Arača pod zaštitom države, ali njena najveća draž je u izolaciji.
-
Neverovatan kontrast: Ružičasti kamen i crvena cigla usred beskrajnih zelenih ili zlatnih polja.
-
Akustika: Iako bez krova, njeni zidovi i dalje čuvaju neverovatnu akustiku koja podseća na nekadašnje molitve benediktinaca.
-
Misterija: Prema legendama, ispod Arače postoje podzemni tuneli koji vode kilometrima daleko, mada to nikada nije dokazano.
Zaključak: Istorija koja nas spaja
Bilo da ste iz Beograda, Novog Sada, Sarajeva ili Zagreba, Arača je podsetnik na to koliko su naše sudbine bile isprepletane. Od bosanskih princeza do srpskih despota, ovo mesto je zajedničko nasleđe koje vredi sačuvati od zaborava.
Da li ste znali? Iako je ruševina stara skoro 800 godina, na njenim kapitelima se i dalje mogu videti fini klesarski detalji koji svedoče o vrhunskoj umetnosti romaničkog stila.
