Prikazivanje članaka po tagu Sivac

četvrtak, 05 septembar 2019 23:34

Mali Stapar, oaza mira i opuštanja nadomak Sombora

* Na samo 12 km letnjim putem od Sombora nalazi se Mali Stapar oaza mira i opuštanja. Mali Stapar je naselje koje je niklo prilikom izgradnje mlina, jedni stanovnici naselja tada su  bili su radnici na mlinu i službenici u vodnoj upravi. Prema zadnjem popisu iz 2011. godine u Malom Staparu ima 25 stalnih stanovnika.

Prevodnica Mali Stapar na kanalu Bezdan - Vrbas je najstarija prevodnica u Vojvodini koja je i dalje u upotrebi. Izgrađena je 1795. godine, za vreme građenja Velikog bačkog kanala koji se smatra pretečom Hidrosistema Dunav-Tisa-Dunav. Veliki Bački kanal projektovali su braća Jozef i  Gabor Kiš i predstavljao je najveći vodoprivredni sistem u dunavskoj regiji i Jugositočnoj Evropi toga vremena, kojim će u periodu od 1783. do 1802. godine povezati Dunav i Tisa.

Kada je državana administracja u Beču dozvolila da se na prevodnicama grade mlinovi koji za rad koriste rezliku u nivou vode, u Malom Staparu je izgrađen prvi i najveći takav mlin, na levoj obali kanala. Današnji izgled mlin ima od 1848. godine, kada je pušten u rad, turbina u mlinu je francuske proizvodnje sa snagom od 30 konja, koja je i dan danas ispravna i može veoma lako da se pokrene, i ako nije pokretana više od 40 godina. Kažu treba samo "podići ustavu i nabaciti kajš" na turbinu. Zamislite kakav bi ovo turistički potencijal bio.......

Zadnji zakupac mlina bio je Lazar Ačanski iz Sivca, koji ga je u zakupu držao do 1976. godine, istekom zakupa mlin se zatvara i prestaje da radi. U vreme kada je radio, mlin je mogao da proizvede 6 vrsta brašna, domaćice iz Sivca ali i obližnje Crvenke su dolazile da ovde melju žito i prave brašno, tada je važila uzrečica "nigde brašna ko Malostaparskog"

Zgrada tehničke direkcije, odnosno Uprave za izgradnju kanala, tzv "dvokatnica" koja se nalazi preko puta mlina, izgrađena je 1898. godine. U zgradi je bila direkcija sve do 1920. godine, kad je za upravnika došao neki englez sa ženom, koja nije htela da živi ovde, bogu iza nogu kao što je ona rekla, nakon toga direkcija je bila preseljena u Sombor, a sama zgrada od tada je napuštena, godinama je bila devastirana, da bi bila obnovljena tek nedavno, kao i ceo mlin.

 

Novinar, dipl. turizmolog Srđan Ačanski

Objavljeno u Region

* Sivac ( Szivác, Siwatz) se nalazi u  SrbijiAP Vojvodini,  opštini Kula Zapadnobački upravni okrug.  Staro ime mesta je Telekház. Do 1965. godine ovo naselje je bilo sedište opštine Sivac, koju su činila naseljena mesta: Sivac, Klajićevo i Telečka.

Geografski položaj

Položaj sela je veoma karakterističan za Bačke prilike. Istočni deo sela prostire se na blagim padinama lesne zaravni Telečke, a zapadni njegov deo na ravnom prostoru lesne terase. Prostire se između 45° i 46° severne geografske širine, kao i 19° i 20 ° istočne geografske dužine.

Istorija i poreklo naziva mesta

Prvi put se pominje u turskom defteru iz 1579. godine nasellje Telekház sa 28 kuća i 11234 akče poreza. Ima dosta dilema oko toga kada se prvi put pominje sadašnje ime mesta, neki smatraju da je prvo dokumentovano pominjanje sadašnjeg imena sela u monografiji Bačko-bodroške županije 1896 godine. Tu je njen urednik Đula Dudaš naveo da je 1590/91 po popisu stanovništva u selu Telek vagy Szivácz bila 31 kuća. Dakle pored imena Telek stoji Sivac, sto je mnogo ranije, nego što pojednici tvrde, da se ime Sivac pominje tek 1652. godine. Samo poreklo imena sela Sivac je dosta interesantno, pošto su stanovnici Telekház-a bili uglavnom stočari, konje i ostalu stoku čuvali su u čoporima, gde se posebno izdvajala kobila sive dlake, i po njoj su dali ime svom selu Sivac.

Naredno pominjanje imena sela je u  spisku naselja bačkog distrikta od novembra 1692. godine, navodi se kao mesto oslobođeno od  vojnih i drugih davanja kao i svojevoljnog rada, od pre naređenih. To je inače general Monasterlija obećao da će davati gradu Varadinu i carskoj vojsci. Stari Sivac spada među najstarija komorska naselja. "Nalazi se u sredini županije, između Telečke i Francovog kanala"

Nemci su doseljeni 1786. godine i već posle godinu dana tražili su od cara Josifa II da se potpuno odvoje od Srba, da dobiju novo ime za svoje naselje, njihovoj želji udovoljeno je tek 1796. godine, kada za svoje mesto dobijaju ime Neusivac. Po uspostavljanju Novog Sivca, stari i dalje zovu Sivac, a vremnom se iz praktičnih razloga dodalo stari. Godine 1946. Stari i Novi Sivac ujedinjuju se u jedinistvenu opštinu Sivac.

 * Sivac je postojao još kao feudalni posed krajem 15.veka za vreme vladavine Matije Korvina, koji je darovao posed Telekház plemičkoj porodici Terek (Tőrők) potonji Sivac.

Sloveni su se doselili na ove prostore zajedno sa Avarima krajem 6. i početkom 7. veka, mada ključno za dalji život, bilo je doseljavanje Mađara u ove predele 896. godine. Nakon pet vekova uspona i padova, mađarska država je uspela da postane sila u srednjoj evropi. Neposredna opasnost od Turaka primorala je mađarskog kralja Žigmunda da 1404. godine potpiše ugovor sa despotom Stefanom Lazarevićem, kojim je on postao mađarski vazal i dobija mnoge posede i gradove u Mađarskoj, tada počinje i veće naseljavanje Srba u ova područja. Matija Korvin je 1481. godine na saboru u Budimpešti javno proklamovao privligije Srbima, da bi ih podstakao da se se u većem broju doseljavaju u Ugarsku.

Pod naletom Turaka doalzi do velike seobe Srba pod Arsenijem Čarnojevićem, 1690. godine, tada car Leopold I garantuje Srbima mnoga autonomna prava, uključujući slobodu jezika vere i upotrebu starog kalendara. Značajnije naseljavnje Srba u ovaj deo Bačke desilo se tek 1737. godine. Najznačajnija godina u istoriji sela je 1794. godina, kada je počelo prokopavanje velikog Bačkog kanala, prokopavanje je završeno 1801. godine. Selo je dobilo struju 1906. godine, kada je preko Kljajićeva spojeno sa Somborom, a 1905. pored sela prolazi pruga. Sivac je bio u sastavu Bačko-bodroške županije do 1918. godine kada ulazi u sastav novoformirane države SHS.

Za vreme drugog svetskog rata, mesto je bilo pod okupacijom fašista, da bi mesto oslobodila Crvena Armija i partizani 20.oktobra 1944.godine, od tada, nalazi se neprekidno u sastavu Jugoslavije, tj Srbije.

Potencijali za razvoj turizma

Najveći potencijal ima Mali Stapar, mesto gde se spajaju dva kanala, a rešenje treba tražiti u IPA projektima i prekograničnoj saradnji sa Republikom Mađarskom, izgradnjom smeštajnih kapaciteta, pristana za manje brodove, te ostalih sportskih sadržaja, poput teniskih, fudbalskih terena.... kao i ponovnom pokretanju mlina u turističke svrhe, što bi moglo da bude značajna turistička atrakcija koju retko koje mesto ima, a tu su tek mogućnosti neograničene, upoznvanje sa procesom proizvodnje brašna, proizvodnja i prodaja hleba, peciva u ograničenim količinama na starinski način itd......

Od velikog značaja bi bila i najavljena izgradnja autoputa Sombor-Vrbas, koji bi prolazio nadomak Sivca, kao i konačno asfaltiranje puta Sombor - Mali Stapar, gde bi se put skratio za nekih 20 kilometara, a o otvaranju somborskog aerodroma za čarter letove, ne treba više trošiti reči, koliko bi to bilo od značaja za razvoj turizma, kako u tri opštine zapadne bačke, tako i u mnogim drugim mestima kojima bi gravitirao aerodrom.

 

Pratio: novinar, dipl. turizmolog Srđan Ačanski

Objavljeno u Region

Kontakt

Venac Stepe Stepanovića 9
Sombor 25000
e-mail: office@noviradiosombor.com
Tel: +381-25-442-442
Mob: +381-65-8-675-445
http://noviradiosombor.com

Linkovi

POSTANITE SARADNICI

Svi koji želite, možete da postanete saradnici Novog Radio Sombora, bilo gde da živite i boravite.

Javite se na e-mail: office@noviradiosombor.com
Telefon: +381-65-8-675-445

Top
We use cookies to improve our website. By continuing to use this website, you are giving consent to cookies being used. More details…